KOMETY

                                                                                                                                               http://astronomica.pl

 
              AUTOR
O sobie
Obserwacje
Galeria
Kolekcja meteorytów
              STRONA
AKTUALNOŚCI
PROXIMA - biuletyn
Linki
              KOMETY
Czym jest kometa?
Trochę historii
Sprzęt obserwacyjny
Metody obserwacji
     GWIAZDY ZMIENNE
Dlaczego zmienne?
Klasyfikacja
Sprzęt obserwacyjny
Układamy program
Technika obserwacji
Opracowanie wyników
Błędy obserwacji
             METEORYTY
Kamienie z nieba
Klasyfikacja
Kosmiczne skarby 
Polskie meteoryty
SKLEPIK
 

          Metody obserwacji


Większość obserwacji amatorskich komet w Polsce ogranicza się do fotometrii wizualnej tych obiektów. Inne obserwacje, takie jak astrometria, czy np. fotometria fotoelektryczna praktycznie nie są wykonywane przez polskich amatorów astronomii, dlatego poniższe instrukcje nie zawierają informacji na temat tych technik, lecz jedynie kilka porad na temat wizualnych obserwacji. Zdaję sobie sprawę, że aby wyczerpać w maksymalnym stopniu poruszaną problematykę należałoby napisać materiał kilkakrotnie przewyższający objętością niniejszą podstronę, coś w rodzaju "poradnika obserwatora komet". W Polsce niestety nie powstał jeszcze taki poradnik, który stanowiłby maksymalnie kompleksowe opracowanie technik obserwacji amatorskich komet. Ale jeszcze nic nie jest straconego, wszak mamy w naszym kraju kilku wyśmienitych obserwatorów tych obiektów, może któryś z nich pokusi się o wykorzystanie własnych doświadczeń i opracowanie czegoś, co stanowiłoby swego rodzaju "vademecum miłośnika komet". 

Powróćmy jednak do tematu. Fotometria wizualna komet może odnosić się zarówno do jądra komety, głowy, jak i jej warkocza. Ze względu na trudność zaobserwowania samego jądra, a także małą kontrastowość warkocza, amatorska fotometria ogranicza się raczej do oceny jasności i wyglądu samej głowy, a także określenia długości, kierunku i kształtu ewentualnego warkocza. Tak uzyskane wyniki mogą dostarczyć bardzo użytecznych danych do analizy cech fizycznych jądra.

Generalnie wyznaczenie jasności komety jest podobne do wyznaczania jasności gwiazd zmiennych. Ocena taka wymaga dwóch gwiazd porównania o znanych jasnościach, jedną nieco słabszą, drugą nieco jaśniejszą od komety. Pojawia się tylko jeden problem - kometa, w przeciwieństwie do gwiazdy jest obiektem rozciągłym. Dlatego opracowano kilka metod oceny całkowitej jasności komety. Oto one.

Metoda Bobrovnikoffa - polegająca na  jednoczesnym rozogniskowaniu obrazów komety i gwiazd porównania do tego stopnia, aż rozmiary wszystkich obiektów będą porównywalne, co umożliwi ich bezpośrednie porównanie. Jest to metoda stosowana najczęściej przy kometach jasnych, silnie skondensowanych.

Metoda Sidgwicka - polegająca na zapamiętaniu wyglądu komety, a następnie rozogniskowaniu obrazów gwiazd porównania do momentu, w którym ich rozmiary będą takie same jak zapamiętana średnica otoczki komety oraz porównaniu ich jasności. Metoda ta stosowana jest najczęściej w przypadku obserwacji komet słabych i silnie rozmytych.

Metoda Morrisa - polega na częściowym rozogniskowaniu obrazu komety, jednak tylko do takiego stopnia by spłaszczyć profil jasności, następnie zapamiętaniu jej średnicy i jasności oraz rozogniskowaniu obrazu gwiazd porównania do wielkości obrazu komety i porównaniu ich jasności. Metoda ta jest nieco trudniejsza od poprzednich, jednak wypełnia lukę między nimi, będąc szczególnie przydatna do oceny jasności komet średnio skondensowanych.

Metoda Beyera - polega na rozogniskowaniu obrazu komety i gwiazd porównania do momentu, aż zaczną znikać na tle nieba. Logicznym jest, iż najsłabszy obiekt zniknie najszybciej. Ocena różnicy stopnia znikania obserwowanych obiektów pozwala na ocenić ich wzajemną relację jasności. Metoda ta jest szczególnie przydatna przy ocenie jasności komet silnie skondensowanych o małych średnicach.

Dla oceny różnicy jasności pomiędzy kometą a gwiazdami porównania stosuje się najczęściej tzw. metodę interpolacyjną. I tak jeśli po zastosowaniu którejś z powyższych metod jasność komety wypada pomiędzy dwiema gwiazdami, należy podzielić w wyobraźni różnicę między jasnościami gwiazd porównania na 10 stopni oraz ocenić o ile takich stopni kometa jest słabsza od jaśniejszej z gwiazd, a o ile jaśniejsza od słabszej. Przykładowy zapis oceny jasności komety wygląda w tym przypadku następująco:

(7,5) 3 k 7 (8,2)

W tym przypadku obliczona jasność komety wynosi: 

(3 / 3+7) x (8,2 - 7,5) + 7,5 = 0,3 x 0,7 + 7,5 = 0,21 + 7,5 = 7,7

Dla zwiększenia dokładności obserwacji dobrze jest użyć kilku par gwiazd porównania. Poszukiwanym wynikiem będzie w tym przypadku średnia  z poszczególnych interpolacji.

Do pomiarów średnicy otoczki można zastosować kilka metod. Najprostszą metodą, choć jak to zwykle w takich przypadkach bywa najmniej dokładną jest wyznaczenie jej rozmiaru jako ułamka odległości pomiędzy dwiema gwiazdami. Znając odległość kątową między gwiazdami można łatwo obliczyć średnicę otoczki naszej komety. Można też naszkicować otoczkę na mapie okolic komety i zmierzyć jej rozmiary przy użyciu skali mapy.

Inną, zdecydowanie dokładniejszą metodę można zastosować mając do dyspozycji okular z lekko oświetlonym krzyżem. W takim przypadku wystarczy zorientować jedną z nitek krzyża wzdłuż linii wschód-zachód. Następnie, przy unieruchomionym teleskopie, pozwolić przemaszerować komecie przez pole widzenia i zanotować przedział czasu w którym otoczka przejdzie przez nitkę północ-południe. Szukaną średnicę otoczki komety otrzymamy ze wzoru:

d = ¼ t cos ð

gdzie:   d - średnica otoczki w minutach łuku;  t - zmierzony odstęp czasu w sekundach;  ð - deklinacja komety w momencie obserwacji

Wskazane jest, by wykonać kilka pomiarów, a uzyskane wyniki następnie uśrednić. 

Innym parametrem, który można wyznaczyć metodą wizualną jest stopień kondensacji otoczki (DC), który mówi o zmianie jasności otoczki wzdłuż linii przechodzącej przez środek zgęszczenia centralnego. Brak odniesienia stopni DC do konkretnego wzorca powoduje znaczne rozbieżności w ocenie różnych obserwatorów. Należy jednak stosować się do pewnej skali, która kształtuje się następująco:

Stopień      0 - obraz otoczki rozmyty, brak zgęszczenia centralnego,   

                 1 - bardzo słabe, ale dostrzegalne pojaśnienie ku środkowi,

                 3 - obraz otoczki nadal bardzo rozmyty, wyraźne zgęszczenie centralne,

                 6 - głowa komety z wyraźnym, jasnym jądrem,

                 9 - kondensacja gwiazdopodobna, punktowe jądro bez rozmytej otoczki.

Obserwacje warkocza.

Większość obserwatorów komet twierdzi, że warkocze są najpiękniejszą częścią tych ciał niebieskich. Niewątpliwie są jednak częścią najbardziej ulotną i zmienną. Nie każda kometa jednak ma wykształcony warkocz. Jeśli jednak ma, to do jego obserwacji konieczne są dobre warunki obserwacyjne (przejrzystość atmosfery, brak sztucznych świateł).

Wartościami mierzonymi są  długość i położenie warkocza. Pierwszą wartość można łatwo odnaleźć porównując naniesiony przez nas na mapie rysunek warkocza  ze skalą mapy lub (w przypadku krótkich warkoczy) względem pary gwiazd. Położenie warkocza, czyli jego kąt pozycyjny (PA) najlepiej określić poprzez naszkicowanie na mapie położenia głowy i warkocza komety i zmierzenie PA kątomierzem. PA mierzy się od północy przeciwnie do ruchu wskazówek zegara. Warto także zanotować szczegóły w wyglądzie warkocza: jego kształt, ewentualne miejscowe zagęszczenia lub zakłócenia budowy. Mogą one mieć niebagatelne znaczenie przy analizie obserwacji.

Pamiętajmy, że przy obserwacjach warkocza bardzo istotna jest jasność tła nieba. Światło Księżyca lub pobliskie lampy uliczne mogą łatwo zniweczyć nasz trud i uczynić nasze obserwacje kompletnie bezużytecznymi.

Wyniki wizualnych obserwacji komet można przesyłać do Sekcji Obserwatorów Komet PTMA. Uzupełnione o dokładny czas obserwacji wyrażony w ułamku doby, a także o dane dotyczące użytego instrumentu obserwacyjnego oraz źródła jasności gwiazd porównania mogą stanowić cenne dopełnienie bazy danych i wejść w skład opracowania polskich i światowych obserwacji danej komety. Szczegółowe informacje dotyczące wymogów stawianych przez SOK można znaleźć na stronie internetowej Sekcji.

Życzę powodzenia.


 

Copyright© by  Krzysztof Kida - Elbląg