Sprzęt obserwacyjny

Obserwacje kilkunastu najjaśniejszych gwiazd zmiennych można przeprowadzić nawet gołym okiem. Jednak zastosowanie lornetki już znacznie zwiększa nasze możliwości obserwacyjne. Ja zdecydowaną większość obserwacji gwiazd zmiennych prowadzę lornetką 20x60, która w warunkach panujących w moim miejscu zamieszkania pozwala mi na prawidłową ocenę fotometryczną gwiazdy o jasności w granicach 9,5 mag.

Lornetka jest bardzo dobrym instrumentem do tego typu obserwacji ze względu na duże pole widzenia, ułatwiające identyfikację gwiazd i porównywanie ich jasności. Dodatkowo model 20x60 charakteryzuje się dużą średnicą obiektywów, co ma decydujący wpływ na ilość dostępnych naszym obserwacjom gwiazd. Należy przy tym pamiętać, że również w przypadku lornetek, szczególnie tych większych, niezwykle istotnym elementem wyposażenia jest statyw. Lornetka trzymana w ręku drży, co powoduje, że gwiazdy w polu widzenia również drżą. W wyniku tego maleje dokładność wykonanej obserwacji, jak i ilość widocznych gwiazd. Dlatego, jeśli ktoś poważnie myśli o obserwacjach gwiazd zmiennych przy pomocy lornetki musi postarać się o statyw do niej.

Zastosowanie teleskopu to już tak jak użycie "ciężkiej artylerii". Liczba interesujących nas kandydatek na ciekawe zmienne gwałtownie rośnie wraz ze wzrostem średnicy obiektywu czy zwierciadła teleskopu. Przy czym istotnym jest w tym przypadku również fakt, by taki teleskop charakteryzował się również znaczną światłosiłą i stosunkowo dużym polem widzenia. Najlepiej sprawdzają się w takich przypadkach teleskopy systemów Newtona o światłosile w granicach f/5. Osobiście dysponuję takim instrumentem o średnicy zwierciadła 25 cm, ale wykonuję nim stosunkowo niewiele obserwacji gwiazd zmiennych ze względu na ich czasochłonność. Sprawne operowanie takim sprzętem wymaga dłuższej praktyki, a i tak takie obserwacje wymagają od obserwatora sporo energii. Bo o ile odnalezienie nawet bardzo słabej interesującej mnie gwiazdy za pomocą lornetki najczęściej zajmuje mi kilka czy kilkanaście sekund, o tyle w przypadku użycia teleskopu czas ten znacznie się wydłuża. Dlatego teleskopu używam jedynie do identyfikacji niezwykle ciekawych i wyjątkowych gwiazd, przede wszystkim Nowych.

Teoretyczne zasięgi gwiazdowe instrumentów astronomicznych w zależności od średnicy ich obiektywów przedstawia tabela:

Należy przy tym pamiętać, że rzeczywisty zasięg gwiazdowy danego instrumentu zawsze jest mniejszy od teoretycznego.

Z dodatkowego, ale nie mniej ważnego wyposażenia, należy wymienić tu słabą latarkę, najlepiej o czerwonym lub zielonkawym świetle. Czerwone światło jest wprawdzie dla nas nieco "cięższe" niż zielone, ale za to te drugie bardziej niekorzystnie wpływa na adaptację naszego wzroku do ciemności. Bardzo łatwo taką latarkę wykonać ze zwykłej kieszonkowej latarki, zastępując żarówkę diodą świecącą LED o odpowiedniej barwie. 

Bardzo istotnym elementem są także mapy. Najlepiej, gdy są one obłożone foliowymi koszulkami (co chroni je przed wilgocią) i poukładane w segregatorze czy skoroszycie. Wprawdzie z dnia na dzień coraz rzadziej będziemy do nich zaglądać, ale zapomnieć o nich nie możemy. Wyniki obserwacji należy zapisywać w założonym do tego celu zeszycie.